المضار : مصدع ، مصلح آن كثيرا . مقدار شربت از جرم آن : تا سه درهم و از آب آن تا يك اوقيه است . مراره به كسر ميم و فتح دو راى مهملتين در ميان هر دو الف و در آخر ها لغت عربى است جمع آن مرارات و مراير نيز آمده و به فارسى زهره و به هندى پته نامند . ماهيت آن : معروف است و آن عضوى است از اعضاى مركبه بدن حيوان موضوع و وعايى از براى صفراى متولد در كبد از جهت فوايد مذكوره در كتب كليات و آن را دو مجرى است يكى از كبد به سوى آن براى آمدن صفرا از كبد در آن و ديگرى از آن به معده و امعا براى انصباب صفرا به معده و امعا براى غسل آن و دفع فضول و مراره هر حيوانى در طى ذكر آن مذكور شد و خواص كليه آنها و آنچه مذكور نشده در اينجا بيان مىيابد و قوىترين زهره‌هاى حيوانات چهارپا زهره گاو پس زهره خرس پس زهره بز پس زهره گوسفند است و اسلم زهره‌هاى طيور زهره خروس و ماكيان و كبك و ساير زهره‌هاى طيور اقوىاند از حيوانات چهارپا وقتى كه نسبت داده شود طاير را به ماشى و صيد كننده و از زهره‌هاى بسيار قوى و لذاع زهره جوارح است خصوص بزرگ آنها و زهره شبوط و سمك مسمى به عقرب و سلحفات اقوىاند از زهره حيوانات چهارپا و ضعيف‌ترين زهره‌ها زهره خنزير است و نيز هر يك از زهره‌ها به حسب نرى و مادگى حيوان و اختلاف احوال از سيرى و گرسنگى و سيرابى و تشنگى و وحشى و اهلى و رياضت و تعب و دوندگى و سرعت سير و پرواز و راحت و آرام و يك جا بستن و در قفس بودن و تعليف و غيرها با اشياى حاره و بارده مختلف مىباشد چه از حيوان نر مطلقاً كه در هنگام گرسنگى و آتش و دوندگى و غيرها از اسباب مسخنه اخذ نمايند گرمتر و خشك‌تر و با حدت و اقوىاند و از ماده خصى و هنگام مخالف آن امور از اسباب مبروده اخذ نمودن در گرمى و خشكى و حدت كمتر و ضعيف‌تر مىباشند و زهره انواع ماهيان حاد و قوى مىباشد خصوص زهره شيوط كه سمى است و زهره انواع مارها سم قاتل‌اند و بهترين آن مطلق زرد مايل به سرخى به رنگ طبيعى آنست و بدترين آن زنگارى و سرخ تيره آنست . طبيعت آن : مطلقاً تا چهارم گرم و خشك . افعال و خواص آن : حار جالى و شديد النفوذ . * اعضاء الرأس * مفتح سده خيشوم و مصفات و قطور مراره دب جهت قروح تازه گوش و قطور زهره رخمه با زيت جهت ثقل سامعه و با عصاره كراث نبطى براى طنين و ثقل سامعه و اغتسال سر به زهره گاو نر و با نطرون و طين قيموليا براى حزاز و دلوك و مراره سلحفات جهت قلاع خبيثه دهان اطفال و زهره اردك خانگى با دوغ سعوطاً در جانب موافق جهت رفع شقيقه نافع و اكتحال زهره جوارح خصوصاً خشك آنها جهت ابتداى نزول آب در چشم و انتشار زهره آهو و گوسفند نر جبلى از حيوانات چهارپا و كبك و شيوط جهت غشاوه و زهره گرگ جهت رفع بياض عين و زهره ثور با آب رازيانه باعث حدت بصر و زهره خروس و ماكيان و كلاغ و بزاة و مرغان آبى و لقلق و كفتار و خنزير و حيوانات مأكول اللحم و امثال اينها جالى و جهت حدت بصر و تنقيه قروح آن از اوساخ نافع . * اعضاء النفض * لعوق زهره آهو و الاغ با روغن گاو تازه ناشتا در حمام دافع بهر و ربو و زهره گاو نر با عسل جهت خناق و به دستور زهره سلحفات . * اعضاء الغذاء و النفض * آشاميدن زهره ثور مفتح افواه عروق و بواسير و زهره هر حيوانى مطلقاً مسهل است حتى زهره خنزير چون بر ناف بمالند و يا پنبه بدان آلوده حمول نمايند تليين و اسهال نمايد و ضماد زهره ثور با عسل جهت قروح معده و نطول آن جهت وجع رحم و انثيين و ورم شراسيف و فرزجه زهره هر حيوانى مدر حيض است و آشاميدن يك درم زهره قنفذ با يك درم موم سرشته مخرج جنين و از مجربات شمرده‌اند و آشاميدن زهره جغد با خاكستر چوب گز رافع بول در فراش و طلاى زهره مرغ سياه خانگى بر احليل مورث لذت جماع عظيم زنان و محبت مفرط ايشان به مردان و طلاى زهره گنجشك با عاقرقرحا و قدرى زيبق بر كنج ران و قضيب و خصيه و ران باعث شدت نعوظ و گويند تا كف پا را بر زمين نگذارند رفع آن نگردد . * السموم * طلاى زهره تيس جهت نهش هوام و به دستور زهره ثور . * الاورام و البثور * طلاى زهره حمار وحش با عسل جهت ثواليل و تحليل اورام و در مراهم حمره داخل كرده مىشود و زهره شير با عسل مانع تزايد اورام و تحليل آنها و رافع خنازير . * القروح و الجروح * طلاى زهره گرگ جهت التيام جراحات عصب و در زمان سرما مانع تشنج و كزاز مخوف و زهره تيس جهت قلع گوشت زايد و داخل مراهمى كه محتاج به مرارت قويه باشند براى قروح عظيمه قديمه داخل كرده مىشود و طلاى زهره هر حيوان كه باشد با نطرون و راتيانج و طين قيموليا جهت جرب متقرح و زهره گاو جهت اوجاع شديده و داخل مراهم جراحات غير حادث از جمره نافع است . مرّان به ضم ميم و فتح راى مشدده و الف و نون . ماهيت آن : درختى است كه در زمين عرب به هم مىرسد جميع اجزاى آن تلخ و چوب آن صلب .